مهدی کاظمی ( تحلیل های روزانه )

خاتمی رفت و من هنوز در فکر این هستم که درباره خاتمی چه می توانم بنویسم. از خدمات خاتمی به ایران بگویم یا اینکه از میزان تحقق برنامه هایش صحبت کنم.

هرچه فکر کردم دیدم درباره این موضوعات ، بسیاری از افراد درباره اش صحبت کرده اند و چندان جذابیتی ندارد.برای همین تصمیم گرفتم بزرگترین تاثیری که خاتمی بر من گذاشت اینجا درباره اش صحبت کنم.

سال 74 ، تازه دیپلم خود را گرفته و در تهران سرباز بودم.  روزهای پنجشنبه و جمعه که به قم می آمدم به خبرها و تحلیل های رادیوهای خارجی گوش می کردم. برنامه رادیو امریکا در یکی از همان روزها ، بعد از اخبار ساعت 9 اعلام کرد که با یک خانم جامعه شناس مقیم فرانسه ( احتمالا" ) در مورد مسائل ایران مصاحبه خواهد داشت.

من پس از اخبار برای اینکه گرفتار آهنگ های درخواستی لس آنجلسی  نشوم رادیو را خاموش کردم تا نوبت به تحلیل خانم  جامعه شناس رسید. وی در مورد مسائل جامعه ایران صحبت کرد و اینکه تنها راه حل خروج از بحران های کنونی « تقویت جامعه مدنی» در ایران است. من وقتی این واژه را شنیدم چنان عصبانی شدم که بر رادیو ضربه زدم و کلی بدو بیراه به خانم گفتم که می خواهد  « حکومت اسلامی » را از ما بگیرد و « جامعه مدنی » به ما تحویل دهد.

این اتفاق گذشت تا اینکه دو سال بعد خاتمی آمد اما ، اینبار یک تفاوت داشت خاتمی از جامعه مدنی سخن گفت اما ، اینبار دیگر بر بروشورهای تبلیغاتی وی مشت نکوبیدم و ناسزا تحویل ندادم.

بعدها ، به این  رویداد زیاد فکر می کردم و این شکسته شدن رو تحلیل می کردم. چرا من در بار اول که این واژگان را می شنیدم چنین کور آنها را نادیده گرفتم در حالی که کلام خاتمی بی هیچ هراسی پذیرفته شد. واکاوی این تجربه مرا به سمتی حرکت داد که باعث ریزش تمام آنچه اعتقادات یقینی خود می دانستم بود.

من جزء نسلی هستم که از کودکی شدیدا" تحت تاثیر ایدئولوژی ها و تبلیغات سیاسی قرار گرفته بود. وقتی سال 61 اول ابتدائی بودم اولین چیزی که بعد از خواندن قرآن در سر صف، اول صبح ، هجی می کردیم فریادهای مرگی بود که پشت سر هم نثار می شد.مرگ بر صدام ، مرگ بر منافق ، مرگ بر شریعتمداری ، مرگ بر لیبرال و مرگ بر.... . و این شعارها هر روز صبحگاهان در ذهن ما حک می شد. سال ها بود که  این نسل در حال انباشت این داوری ها در ذهن و جان خود به صورت ناخواسته بود.

لذا، در بسیاری از لحظات مفاهیم را نه بخاطر نوع استدلال که براساس گوینده آن قضاوت می کردیم. و براساس این پیشداوری ها هر آنچه توسط "غیر زده " می شد حاوی عناصر توطئه گون می یافت که باید به دقت  از آن پرهیز کرد. هرچقدر جذابیت سخنان بیشتر، خطر توطئه نیز بیشتر تلقی می شد. لذا، پرهیز از آن ضرورت بیشتری داشت.

براساس همین رویکرد بود که از موسیقی گرفته تا جامعه مدنی اگر کالایی لس آنجلسی بود باید رد و انکار می شد. بی هیچ ملاک قابل تامل. هیچگاه در آن دوران با معیار داوری صحیح آثار هنری آشنا نشدم مگر اینکه گفته شده بود هرآنچه « لس آنجلسی » است باید از آن پرهیز شود.

اما، این « غیر » نه « غیری انتخابی » بلکه محصول سالهایی بود که ناخواسته در حال  انباشت کینه و نفرتی بودیم که ذهن ما را در کمند خود گرفته بود و هدایت رفتار مارا برعهده داشت. « آگاهانه» استدلال می کردیم در حالی که « ناآگاهانه هدایت شده »بودیم.

خاتمی ، برای من سمبل ریزش این « هراس » از « غیر  ِ دیگر ساخته » بود. و من سال ها با این دشمنان در کلنجار هستم. خاطر خاتمی ، خانم جامعه شناس و جامعه مدنی همیشه به من انرژی می دهد که به جای پذیرش آنچه یقینی می دانم شکستن آنها را تجربه کنم. خاتمی ، تجربه شکسته شدن « هراس دائمی من از دیگری » و « سمبل ریزش ذهن دشمن انگاری »بود که جهان را آکنده از توطئه می دید.

ریزش این هراس ترسی دائمی ، روشنایی بود که تاریک خانه ذهن مرا به نور خود روشن کرد راهی را برای من گشود که من در آغاز آن هنوز مانده ام : تلاش برای شکستن هر جزمیت و اسطوره ذهنی که مانعی برای اعتدال اندیشی و عقلانیت می باشد.

 دموکراتیک سازی نظام سیاسی ، یکی از مهمترین شعارهای مطرح توسط احزاب اصلاح طلب می باشد. اما، حجم و نوع طرح آن به نحوی است که هیچ نسبتی با واقعیت های نهادی و اجتماعی در ایران ندارد. تقاضا برای دموکراتیک سازی نظام سیاسی ، باید با تلاش ما برای ایجاد زمینه و بستر مدنی دموکراتیک همسو و هماهنگ باشد .

همچنین توجه به مفهوم « خانواده دموکراتیک » و تلاش برای « بسط دموکراسی در حوزه خصوصی » راه را برای توسعه « دموکراسی در حوزه عمومی » می گشاید. با نگاهی به وضعیت مهم ترین احزاب و جریان های طرفدار دموکراسی  خواه ، و نهاد های اجتماعی ، هیچ نشانی از بستر فوق نمی یابیم. در بسیاری از این گروه ها روند دموکراتیزه کردن و مشارکت اعضاء در تصمیمات در حد محدودی باقی مانده است.

1. دموکراسی سازمانی:

در جبهه مشارکت با وجود برگزاری کنگره های متعدد حزبی تنها شورای مرکزی ، انتخابی می باشد و هنوز ارکان استانی( بعد از گذشت هفت سال از تاسیس ) به وسیله مرکز منصوب می گردد. علاوه بر عدم رسوخ دموکراسی صوری که در بحث از انتخاب / انتصاب صورت می گیرد. شکل مشخص و موثری برای اثر گذاری کیفی  و مشارکت عمومی مستمر در تصمیمات جبهه مشارکت وجود ندارد.

وضعیت سازمان ، از این نیز بدتر می باشد. پس از انتخابات دور اول ، جلسه ای در ستاد دکتر معین  در قم برای جمع بندی نظرات اعضای جبهه مشارکت برای حمایت یا عدم حمایت از هاشمی تشکیل شده بود که بعضی از اعضای سازمان نیز حضور داشتند. در این جلسه خبر رسید که سازمان تصمیم خود مبنی بر حمایت از هاشمی را رسما"اعلام کرده است. در حالی که  از اعضای استانی خود هیچ پرسش و حتی نظر سنجی( صوری )  در مورد این سیاست صورت نگرفته بود.

نهضت آزادی دیگر گروهی می باشد که در جنبش دموکراسی خواهی خود را سهیم کرده است اما، در آنجا نیز چندان رنگ و بویی از دموکراسی سازمانی نمی یابیم. در زمان مرحوم مهندس بازرگان ، ولایت وی بر نهضت حاکم بود و بعد از وی نیز به نحو دیگری ادامه یافت.

در واقع ، احزاب و گروه های اصلاح طلب برخلاف شعارهای خود ، نتوانسته اند  در فعالیت های خود بالاخص فعالیت های درون سازمانی به حد مطلوب « دموکراتیک » ، « مشارکت جو » و « گفتگو محور » باشند.

در اولین جلسه حزبی که بعد از پایان انتخابات  برای تحلیل شکست برگزار گردید یکی ازعمده ترین اعتراضات به دبیرکل حزب عدم توجه به انتقادات و نظرات اعضاء و بعبارتی « نشنیدن صدای دیگران » در حزب بود.

در این جلسه دکتر خاتمی ، یکی از عوامل اصلی شکست را ، اتکاء بیش از حد به تحلیل های نخبگان حزبی و عدم توجه به واقعیت ها برشمرد.  اما، دکتر خاتمی ، درپایان جلسه بعد از شنیدن نظرات دیگران ، انتقادات مطرح و پیشنهادات ارائه شده را براساس همان تحلیل های پیشینی که خود عامل شکست در انتخابات می دانست  پاسخ  و اکثرا" رد کرد.

یکی از پیشنهادات مطرح توسط اینجانب تلاش برای حرکت از سیستم انتخاب کاندیدای  حزب از شکل فعلی به سمت مدل توده ای تر و عمل گرا تر مانند مدل موجود در آمریکا بود. مدل فعلی جبهه مشارکت که  در انتخابات ریاست جمهوری تجربه شد بیش از حد نخبه گرایان ، وابسته به نظرات کادرهای برجسته ، ایدئولوژی محور  می باشد و بیشتر به مدل های اروپایی فعالیت حزبی نزدیک است.

آنچه از طرح این مطلب مورد نظر من می باشد بررسی نوع واکنش دکتر خاتمی بعنوان دبیرکل مهم ترین حزب اصلاح طلب کشور  به پیشنهاد ارائه شده است.

دکتر خاتمی ، در پایان جلسه و بعنوان جمع بندی،  براساس پنداشته های شخصی و پیشینی این پیشنهاد را قابل اجراء در ایران نداست . این نوع کنش در برابر نظرات دیگران به وفور در فعالیت های جمعی و اداری در ایران دیده می شود .

در حالی که  دریک سیستم مشارکت جویانه ، اولین مرحله در مواجه با یک پیشنهاد نه رد یا تائید سریع آن براساس تحلیل شخصی ، بلکه تقاضا برای تنقیح و روشن سازی پیشنهاد می باشد. دکتر خاتمی می توانست به جای اینکه پیشنهاد را رد نماید از پیشنهاد دهنده تقاضا کند  پیشنهاد خود را  به صورت مکتوب و با ذکر دلایل ارائه کند. در اینصورت :

اولا" ضرورت نداشت بدون مطالعه کافی پیشنهاد را رد کند.

ثانیا"، با تقاضای ارائه مکتوب پیشنهاد ، میزان جدیت پیشنهاد دهنده اندازه گیری می شد.

ثالثا"، فرصت گفتگوی جدی در زمینه مباحث مرتبط با فعالیت حزب میان سطوح گوناگون حزب پدید می آمد و در نهایت ، مشارکت اعضاء در سیاست گذاری و جهت گیری های حزب بیشتر تحقق می یافت.

اما، به سادگی ، و در اولین گام شاهد قطع دیالوگ توسط طرفین می باشیم. این اتفاق به صورت روزمره  در فعالیت های جمعی ما اتفاق می افتد. و در فرهنگ ایرانی فرصت کمی برای عمق بخشیدن به گفتگو وجود دارد. در واقع، ما مدافع « تعميق گفتگو و مشاركت » در نظام سياسي مي باشيم اما، كمتر آن را در نهاد سياسي تحت مديريت خود نهادينه كرده ايم.

ما گمان می کنیم ضرورتا" طرح شعارهایی همچون « نفی حکم حکومتی  » به معنای دموکراتیک شدن نظام سیاسی است. در حالی که توجه نداریم « پدیدار شدن مفهومی به  نام حکم حکومتی » بیش از هرچیز نشانه « ناتوانی سیاسیون در گفتگوی سازنده و اثربخش در زمینه مسائل مهم کشور » می باشد. که باعث می گردد برای خروج از انسداد ، از یک روند غیر معمول استفاده شود.

درواقع ، در زمان ظهور انسداد در هر سیستم سیاسی ، استفاده از روندی مانند « حکم حکومتی » بر گزینه بروز « خشونت و ناپایداری سیاسی در درون سیستم » ترجیح دارد. در بسیاری از کشورها نیز روسای جمهور دارای اختیارات فوق العاده ( مانند انحلال پارلمان ) برای این لحظات می باشند. لذا، به جاي مبارزه با « پديدار » بايد با عنصر توليد كننده آن مبارزه كرد كه ناتواني در گفتگوي مفيد واثر بخش ميان تصميم گيرندگان كلان كشور مي باشد

2. شعار حقوق بشر:

همانگونه که شدت و حدّت شعار دموکراسی خواهی با واقعیت های موجود در نهادهای حزبی و مدنی ما سازگار نیست این مساله در مورد حقوق بشر  نیز صادق می باشد.

من خود در ستاد سیاست گذاری دکتر معین در استان قم شاهد بودم که حتی یک نفر نیز طرفدار حقوق زنان با تفسیر ارائه شده توسط دکتر معین وجود نداشت. در بحثی که در یکی از جلسات شورا در گرفت بیشتر افراد نظری بی تفاوت  یا منفی در این زمینه داشتند .

در یکی از جلسات ، یکی از اعضا ما را به شیرینی مهمان کرد که برای جلسه آورده بود ولیکن شیرینی نه بخاطر جشن ازدواج یا عمل خیر دیگری، بلکه بخاطر مرگ خلیفه دوم بود. و این برای من اعجاب آمیز بود که چنین معجون عجیبی از افراد در کنار هم قرار گرفته اند. و چگونه می توان با این ترکیب انتظار تحقق حقوق اقلیت ها و احترام به آنها را داشت که یکی از شعارهای محوری دکتر معین بود.

یکی از نکات دیگر در زمینه حقوق بشر مساله « خانواده » می باشد. بسیاری از اصول حقوق بشر برای اینکه در اجتماع ساری و جاری گردد بیش از هر چیز نیازمند نهادینه شدن در سطح خانواده است. تحول در ارکان خانواده بیش از آنکه وظیفه نظام سیاسی باشد محصول روشنگری روشنفکران، آموزش و تربیت ، و پی گیری آن در یک پروسه طولانی است.

اگر همسر من یا خواهر شما توان انتخاب اختیاری « حجاب » خود را ندارد بیش از آنکه حکومت عامل و بانی آن باشد از کنترل ها و پندارهای حاکم بر روابط خانواده سرچشمه می گیرد. با فرض اینکه حکومت دراین زمینه نظری مثبت یا منفی نداشته باشد باز بسیاری از زنان ما فرصت انتخاب « اختیاری حجاب » را نخواهند داشت . زیرا، کنترل های ا جتماعی و خانوادگی چنان قوی و موثر تر از نظارت حکومتی می باشند که این حق را از ایشان خواهند ستاند.

هنوز در بعضی از مناطق این کشور فرهنگی حاکم است که  به بهانه حفظ ناموس ، زنان توسط خویشاوندان خونی به قتل می رسند. نه این فرهنگ و نه دهها مورد دیگر مورد حمایت سیستم سیاسی نیست اما، عملا" وجود دارد و منشاء نقض حقوق زنان است. رفع این معضلات بیش از آنکه محصول تحولات سیاسی باشد حاصل فعالیت های اجتماعی در یک پروسه طولانی است.

3. رادیکالیزم بی معنا:

پرسشی که دراین بخش قابل طرح می باشد اینست که اگر ما مجموعه ای از معیارها را به مثابه شاخص دموکراسی و حقوق بشر تعیین نمائیم این احزاب و گروه ها چه نمره ای را دریافت خواهند کرد؟ برداشت من اینست که این گروه ها و جریانات نمره مطلوبی را دریافت نخواهند کرد.

اما، پرسشی که در مورد این شکاف مطرح می باشد اینست که:  آیا همانقدر که این گروه ها در برداشت  و دیدگاه خود از دموکراسی و حقوق بشر از برداشت حاکم  بر نظام سیاسی فاصله می گیرند در عمل نیز توانسته اند این معیارها را در نهاد های حزبی خود نهادینه کنند؟

تجربه من از ارتباط با این گروه ها که بخشی از آن در سطور بالا بیان شد عکس این وضعیت را روایت می کند. گروه های اصلاح طلب بدون شک وضعیت بهتری نسبت به نظام سیاسی در برداشت و عمل به حقوق بشر ودموکراسی دارا می باشند.اما، این شکاف در عمل در سطحی نیست که بتوان رادیکالیزم موجود در شعارهای مطرح را توجیه کرد.

در واقع، این جریانات بدون بستر سازی کافی این شعارها را محور عمل خود قرار دادند. عدم ارتباط میان شعارها و بستر های موجود مدنی و اجتماعی باعث گردید که بسیاری از شعارها مطرح برای بسیاری از طبقات بی معنا جلوه کند و هیچ گونه چشم انداز واقعی برای تحقق آن دیده نشود. و امکان تحقق این اهداف زیر سئوال کشیده شود. درحالی که گروه های حامی و بدنه وابسته به آنها  خود فاصله زیادی از اهداف اعلامی دارند چگونه می توان از آنها انتظار تحقق شعارها بعد از حاکمیت داشت؟»

 این بدان معنا نیست که  ارائه  چشم انداز آرمانی از حقوق بشر و دموکراسی امری مذموم است . بلكه، آنچه مورد انتقاد است « مطالبه این چشم انداز از دیگران بدون نهادینه سازی آن در سطح قابل قبول در نهادهای مدنی و کنش های فردی خود می باشد.»

بايد ميان ماموريت روشنفكران و سياستمداران تمايز قائل شد. وظيفه روشنفكران ارائه اين چشم انداز هاي آرماني و نقادي وضع موجود است درحالي كه سياستمداران وظيفه مديريت متغيرهاي مختلف سياسي و اجتماعي را براي تحقق اهداف تا حد ممكن برعهده دارند. آرمان گرايي و واقع گرايي اينگونه تمايز مي يابند.

پس از مدت ها که وقت کافی برای بروز رسانی وبلاگ سوژه درحاشیه نداشتم امروز با مطلبی درباره هرمنوتیک اسکینر به روز گردید.

اسکینر در کتاب معنا و متن ، به تفسیر متون تاریخی ، بررسی شکل گیری و تحول ایدئولوژیک و تحلیل روابط ایدئولوژی با کنش سیاسی تجلی بخش آن ایدئولوژی می پردازد.

از نظر اسکینر اندیشه نه امری فردی بلکه برساخته ای اجتماعی است که عناصر مختلفی در شکل گیری آن دخالت دارند. برساخته بودن اندیشه به معنای انکار این مساله است که اندیشه معنای نهاده شده مولف در متن می باشد . و تفسیر متن ، نه از طریق فهم نیت مولف بلکه با تحلیل عناصر زمینه ای و ارتباط آن با متن ممکن می شود.

هرمنوتیک اسکینری ابزار مناسبی برای فهم ایدئولوژی های سیاسی می باشد که از فردیت فرد فراتر رفته محصول کنش های سیاسی می باشد. اسکینر برای نشان دادن ارتباطات تنیده شده میان متن و زمینه های اجتماعی که باعث تولد ایدئولوژی گردیده است 5 مرحله یا پرسش را طرح می کند . این 5 پرسش یا مرحله گام به گام مارا به فهم رابطه ایدئولوژی با کنش سیاسی نزدیک می کند.ادامه مطلب 

 بعد از نگارش مطلب " گنجی قربانی خشونت یا محرک خشونت ؟" ، دوستان زیادی در این باره با من بطور شفاهی صحبت نموده تعدادی نیز لطف کردند و در وبلاگ نظرات خود را ابراز نمودند.

من خود واقف هستم که نوشته من با توجه به فضای احساسی موجود کاملا" غیر متعارف می باشد. اما ، دقیقا" این فضای انباشته از احساس بود که مرا وادار به نگارش مطلب نمود.

Ø       چرا گنجی باید بی رحمانه نقد شود؟

در ابتداء قصد داشتم برای نشان دادن کیفیت بحران و میزان مسئولیت دو طرف قضیه ، روزشماری از اتفاقات رخ داده را ارائه کنم. اما، بعد منصرف شدم.چون احساس می کنم این مساله به ضرر گنجی تمام خواهد شد.

آنچه در بررسی این رویدادهای پی در پی نمودار است زیرکی بکار رفته در مدیریت بحران توسط دادستانی تهران است. که عملا" وضعیت را به سمت دلخواه سوق می دهد. همچنین ، وجود پارادوکس های تبلیغاتی و اطلاع رسانی توسط اطرافیان گنجی است.

بطور مثال ، همسر گنجی می گوید چرا اجازه ملاقات به ما یا افراد دیگر داده نمی شود این در حالی است که در گزارش دیگر علاوه بر اعلام دیدار با ایشان ، خبر از ملاقات شخصیت های سیاسی یا مطبوعاتی معتدل همچون دکتر رمضان زاده و یدالله اسلامی می دهند.

از یک طرف ، اعلام می کنند که دادستانی از انتشار واقعی اخبار گنجی ترس دارد. ولیکن چند روزی نمی گذارد که عکس های ایشان بر روی سایت های اینترنتی پخش می شود.

دادستانی اعلام می کند که سرم های مغذی به گنجی داده می شود که هزینه آن از غذای عادی حتی بیشتر است. اما ، خانواده وی آن را رد کرده تا شائبه ای برای بی اثر بودن اعتصاب ایشان ایجاد نشود.(منبع )  اما، هنگامی که از همسر ایشان پرسیده می شود گنجی که در بحران است چگونه توانسته است با هوشیاری نامه نگاری کند فورا" به این مساله استناد می شود که به وی سرم های مغذی و... ارائه می گردد که باعث حفظ هوشیاری وی می شود.( منبع )

از تبدیل شدن بیمارستان میلاد به مرکز امنیتی انتقاد می شود و اینکه هیچ کسی توان ورود به آن را ندارد . از سوی دیگر ، وقتی گفته می شود اکبر گنجی چطور توانسته نامه های خود را از بیمارستان میلاد به بیرون درز دهد در حالی  که به وسیله نیروهای امنیتی و ابزارهای الکترونیکی کنترل می شود همسر وی آن را به زیرکی گنجی نسبت می دهد.(که تا حدی خنده دار می نماید).[1][1]

اینها بخش هایی از جدالی می باشند که بعلت رویکرد احساسی ما به قضیه و بستن چشم بر حقیقت ، حاضر به دیدن آن نیستیم که اگر بخواهیم تمام اتفاقات رخ داده را بررسی نمائیم تضاد های بیشتری هویدا می گردند.

اما، علت اینکه این نکات اشاره شد این نیست که ضرورتا" گنجی یا اطرافیانش افراد غیرصادق یا سیاست بازی هستند که از احساسات افراد نسبت به گنجی قصد استفاده را دارند بلکه بیشتر هدف تاکید بر این نکته است که :« گنجی و اطرافیانش در جریانی گرفتار شده اند که به صورت کاملا" عقلانی و حرفه ای مدیریت می گردد. در حالی که به علت رویکرد ساده انگارانه گنجی و اطرافیانش و استفاده از یک تاکتیک خطی و ساده که همانا پافشاری صرف بر مواضع می باشد  عملا" تمامی کنش های آنها علیه گنجی تمام شده است ».

من فکر می کنم  تحلیل حسین درخشان در این زمینه روشن کننده بخشی دیگر از واقعیت و کمک کننده برای فهم این رویداد است. با بررسی عملکرد سیستم قضائی ، چند نکته مهم هویداست که اصل اساسی در هدایت رفتار آنها  می باشد:

1.       گنجی باید زنده بماند. این مساله از کیفیت مراقبت های صورت گرفته از گنجی در یکی از بهترین بیمارستان های کشور نمایان است.

2.     نباید در برابر خواسته گنجی که همانا آزادی بی قید و شرط است کوتاه آمد . زیرا، این به معنای شکست نظام در برابر گنجی و پذیرش بی گناهی ایشان است؛ پذیرش آزادی گنجی هزینه ای معادل یا بیشتر از مرگ وی برای نظام دارد.

3.    باید کاری کرد که افکار عمومی آهسته آهسته نسبت به ایشان سرد گردد. راهکار این مساله در فرسایشی کردن مساله است. زیرا، زنده ماندن گنجی در طی اعتصاب غذائی طولانی حکایت از این داردکه :

3.1.        احتمالا" ایشان بطور کامل در اعتصاب نبوده فقط شکل تغذیه تغییر کرده است اگر تا قبل از اعتصاب غذا، مواد مغذی از راه دهان به بدن ایشان وارد می شده حال ، این مواد از طریق سرم به بدن ایشان تزریق می گردد.لذا، نفس اعتصاب غذا زیر سئوال می برد.

3.2.       طولانی شدن اعتصاب غذا باعث می گردد این امر از نظر روانی برای افکار داخلی و حتی خارجی عادی گردد. و اینگونه فشار وارد به سیستم سیاسی کاهش یابد.

3.3.       طولانی شدن اعتصاب غذا ، باعث ناامیدی حامیان  گنجی  از آزادی وی توسط  نظام سیاسی می گردد لذا، عملا" فشارها به صورت مضاعف به گنجی منتقل خواهد شد تا اعتصاب غذای خود را بشکند.

3.4.       با بروز شایعه مرگ گنجی که در بیشتر مواقع از طرف خانواده وی دامن زده می شود باعث عادی گشتن اتفاق می گردد. این باعث می شود که افکار عموی بیش از آنکه منتظر آزادی گنجی باشد خود را آماده خبر مرگ گنجی می کند.

4.    در چنین فضایی یا گنجی دست از اعتصاب غذا برخواهد داشت که در اینصورت پیروزی با طرف مقابل وی است . یا اینکه، با مرگ هم آغوش خواهد گردید که در آنصورت مرگی خواهد بود که بیش از هر چیز در افکار عمومی ( نه در محدوده هواداران ) حاصل  سماجت دو طرف و عدم کوتاه آمدن گنجی  تعبیر خواهد گردید. و بدین صورت در هر حال گنجی بازنده نهایی این بازی خواهد بود.

هدف از نکات نشان دادن تحولی است که در شکل کنش دستگاه قضایی رخ داده است و سعی دارد تا حد ممکن از زیرکانه ترین و کم هزینه ترین روش ها برای یکی از پرهزینه ترین زندانیان مطبوعاتی استفاده کند. نکته ای ، که گنجی آن را در نیافته است. و عملا" ، بازنده ، این جدال خواهد شد.

گنجی ، در مصاحبه ای که پس از آزادی در تاریخ 9 خرداد با خبرگزاری ایسنا انجام داد  در پاسخ به اين سوال كه آيا احتمال آزادي سه زنداني ملي مذهبي وجود دارد، با ابراز اين عقيده كه در روال فعلي، عقلانيتي مشاهده نمي‌شود، گفت: « به طور كلي بايد بگويم با زنداني شدن تعدادي از دگرانديشان هزينه‌ي داخلي و خارجي براي نظام به بار آمد و در زندان بودن اين افراد هيچ فايده‌اي براي نظام جمهوري اسلامي ندارد.».

اما ، در شبی که هواداران برای گنجی شمع بر می افروختند نه تنها هدی صابر، علیجانی و  تقی رحمانی آزاد بودند بلکه زرفشان نیز در مرخصی بود و مهندس امیرانتظام و همسرش در مقابل درب منزل گنجی شمع به یاد او برافروختند. یعنی اینکه ، برخلاف دیدگاه گنجی در عملکرد نظام تغییراتی رخ داده است که می توان به عقلانیت ازآن یاد کرد .

درحالی که گنجی در زندان است کریمی سخنگوی قوه قضائیه خبر رفع توقیف تعدادی از مطبوعات را می دهد که باز نشان دهنده شکافی است که برداشت گنجی و عملکرد واقعی نظام در حال حاضر وجود دارد.

حال در چنین فضایی تاکید بر تحلیل کنش گنجی اهمیت می یابد. ما در شرایط جدیدی می باشیم که بازیگران آن در حال پوست اندازی و تغییر شیوه های کنش می باشند. و مانیز باید متناسب با محیط بازی ، روش های پیچیده تر و متناسب تری را انتخاب کنیم.

پیچیدن کنش و تاکتیک ساده انگارانه گنجی در زمینه مسائل سیاسی در هاله ای از احساس و عواطف ، مانع جدی برای درک تحولات اخیر می گردد و بسیاری از هواداران گنجی را ، بالاخص نسل جوان که پرشور تر می باشند به وادی می کشاند که آن را می توان ساده سازی فضای سیاسی فعلی ایران دانست که در آن یک قطب خیر و حق به نام گنجی وجود دارد که شجاعانه بر عمل خود پامی فشارد و در سوی دیگر نیروهای شر قرار دارند که چاره ای جز تسلیم ندارند.

واقع گرایانه نوشتن ، در شرایطی که گنجی با مرگ هم آغوش است سخت و در بسیاری از موارد دور از احساس انسان دوستانه ای است که ما انتظار ابراز آن را از دیگر کسان داریم. اما من به چند دلیل خود را محق به این امر می دانم:

1-      اقدام گنجی آگاهانه و با درک تمام احتمالات بوده است و انسان نمی تواند بیش از خود دلسوز بر خود باشد.

2-   گنجی ، از اعتصاب غذا به مثابه ابزار و تاکتیک سیاسی بهره گرفته است . گنجی ، یک زندانی منفرد که صرفا" برای رهایی خود اقدام به اعتصاب غذا کرده باشد نیست. وی درحالی که 6 ماه از پایان زندان خود را دارد و می توانست از طریق قانونی ، آزادی خود را کسب نماید دست به اعتصاب غذا زده است. یعنی اینکه ، دعوای گنجی ، آزاد شدن نیست که بتوان با انتقاد از روندهای قضایی یا با استفاده از آنها به وی کمک کرد.

3-   تاکتیک سیاسی ، باید به صورت سیاسی تحلیل شود . یعنی بطور واقع گرایانه و بدور از هرگونه روندهای احساسی. اعتصاب گنجی نه بخاطر نفس اعتصاب غذا بلکه باید براساس نتایج آن که تعمیق روندهای دموکراسی است مورد ارزیابی قرار گیرد.

4-   گنجی در زمان مرخصی می گفت :« اگر به زندان بازگردم رویکرد رادیکال تر سیاسی اتخاذ خواهم کرد ». این بدان معنا است که رادیکالیسم گنجی بیش از آنکه امر عقلانی و مبتنی بر نیاز های واقعی جامعه باشد بر روندهای احساسی و نوعی انتقام گیری استوار است.

با این دلایل من خود را محق می دانم که گنجی را به مثابه یک کنش گر سیاسی تحلیل کنم. اگرچه خود تا زمانی که این متن را می نوشتم با دیدگاهی احساسی به این عمل وی
می نگریستم اما در نهایت " عقلانیت " را بر " احساس " تقدم بخشیدم. از نظر من " اعتصاب غذای گنجی " ، ضد انسانی " ، " غیر دموکراتیک " ، " تحقیرگرانه " ، " سترون ساز" و در نهایت
" خشونت ساز " است.

Ø       اعتصاب غذای گنجی  ، ضد انسانی است.

اعتصاب غذای گنجی ، ضد انسانی است. ضد انسانی بودن ، بدان معنا که گنجی" وجود انسانی" را به هیچ می گیرد. و آن را در راه اهداف " والاتر" فدا می کند آزار می دهد و در نهایت با مرگ جسم که بخشی از هویت انسانی است شعار آزادی اندیشه سر می دهد.

تمایزگذاری میان بدن و روح ، و ارزش گذاری والاتر برای نیازهای روحانی مقدمه رنج کشیدن جسم برای کسب آرمان هایی است که ظاهرا" برای ارضای روح بشر ضروری می باشند.

اما ، آیا می دانید شکنجه گران بزرگ تاریخ با همین رویکرد بسیاری از انسان ها را در آتش سوزان برشته کردند. در قرون وسطی ، چه بسیار افراد که برای آزادی روحشان از سیاهی و تباهی محکوم به فدا کردن و یا شکنجه شدن گردیدند . شعار شکنجه گر اینست که : « جسم آزار بین ؛ جسم ذبح شو تا روح از شرارت های تو آزاد گردد و تطهیر شود ». تمایز روح از جسم و ارزش گذاری به جسم به عنوان امر والا ، اساس و بنیاد توجیه شکنجه می باشد.

اما ، حقوق بشر ، صرف حقوق روح نیست.وجود انسانی قابل تفکیک به عناصر گوناگون و تحقیر یکی به نفع دیگری نیست. اگر این اصل سلسله مراتبی را بپذیریم راه  در مسیری گذاشته ایم که مستبدان به وسیله آن و  به بهانه ترجیح تعدادی از امور بر امور دیگری بخشی یا بسیاری از حقوق فرد را تا زمان نامعلومی مسکوت می گذارند.

Ø       اعتصاب غذای گنجی، امر غیر دموکراتیک است.

اعتصاب غذای گنجی ،امری غیردموکراتیک است. دموکراسی بر شانه های انسان های متوسط سوار است.من انسان متوسط هستم. در بسیاری از لحظات خوبی های زندگی چنان مرا فرا
می گیرد که قفس ساخته شده برایم بهشت می نماید.

انسان متوسط هستم و ترسو. اهل چندو چون ،  و محاسبه می باشم.انسان متوسط ، شجاع نیست و از دست دادن مواهب دنیوی را ناکامی به حساب می آورد.

آزاد اندیش است اما ، آزادی را والاترین نمی یابد. از نظر انسان متوسط ، نفس زندگی بشر زیباست.و این خصوصیت باعث می شود که برای زندگی ارزش قائل شده نه آنکه زندگی را بخاطر امر والاتر رها کند. پس ، طرفدار دموکراسی است چون به تجربه دریافته است که در دموکراسی می توان زندگی را به همراه درجه ای از مواهب معنوی کسب نماید.

اعتصاب غذای گنجی ، ضد دموکراتیک است زیر ا بیش از هر چیز بنیاد دموکراسی را نادیده
می گیرد.تاکتیک گنجی ، چیزی برای انسان های متوسط ندارد. متوسط ها که اکثریت را تشکیل می دهند گنجی نمی تواند الگوی کنش سیاسی آنها باشد.

در نتیجه ، دموکراسی با اعتصاب غذای گنجی تعمیق نمی یابد. چون بدنه دموکراسی که انسان های متوسط می باشند را به حرکت وا نمی دارد.

Ø        اعتصاب غذای گنجی، تحقیرگرانه است.

اعتصاب غذای گنجی ، تحقیرگرانه است. گنجی با اعتصاب غذای خود دیگران را به هیچ می گیرد. او با اعتصاب غذای خود شعار می دهد که :« این من هستم که در برابر دشمنان دموکراسی ایستاده ام . من هستم که شجاعت فریاد آنچه دیگران ناتوان از بیانش هستند را دارا می باشم».

گنجی ، وجود دیگران را تحقیر می کند زیرا ، ناتوان از رها شدن از " زندگی " برای کسب اهداف
" معنوی و والا" نیستند.

اما ، تحقیر گری ، ضد دموکراتیک و اساس استبداد است. گنجی ، تحقیر گر است زیرا اندیشه دیگران را به هیچ می گیرد. خرد جمعی ، چیزی جز حاصل اندیشه های سست و ترسان طبقه متوسط نیست . خردجمعی برای ارزشمند شدن باید خود را در " خرد والا" حل کند. قهرمان ، سمبل و تبلور این عقل متعالی است. دفاع از عقل ، دفاع از کنش گنجی و همراهی با اوست.گنجی به نام دموکراسی راه به استبداد می گشاید.

Ø       اعتصاب غذای گنجی ، سترون ساز و منفعل گر است.

اعتصاب غذای گنجی ، اذهان طبقات متوسط را " سترون " و " نازا " می کند.گنجی به ما
می آموزد که باید قهرمان باشیم و وجود متوسط ، ننگ و عار است.

ما ، همه ما، ناتوان از قهرمان شدن می باشیم. از سویی وجود متوسط  خود را ، وجود ترسان را  ، بعلت ناتوانی تحقیر کرده ایم.

ناتوان از رسیدن به منش قهرمانان  و متنفر از وجود خود می گردیم. و اندیشه و کنش متوسط به انتها می رسد. ذهن در میان دو قطب ، آرامگاهی نمی یابد تا بتواند با پذیرش تمام وجود خود راهی به سوی کنش بیابد. ما ، همچون ذهن سترون و نازا می شویم که جزء تحقیر ناتوانی خود ، حس دیگری نداریم.

کنش عادی ، حضور در مجامع عمومی ، و عمل سیاسی دموکراتیک ارزش خود را دربرابر فعل قهرمانان از دست می دهد . و وجود آکنده از نفرت ناتوانی می گردد.

Ø       اعتصاب غذای گنجی، خشونت افزا است.

وجود انباشته از نفرت ناتوانی ، ره به خشونت می گشاید. گنجی ، راه خشونتی را باز می نماید که خود نظریه پرداز حذف آن بوده است. وجود آکنده از نفر ت ، از خود می آغازد اما در خود باقی نمی ماند.

اگر جسم ما ارزش فداکردن برای آزادی  را داشته باشد آیا گرفتن جان دیگران نمی تواند بهایی برای آزادی به حساب آید.

اینگونه ، گنجی که پرچم دار نفی خشونت بود و روزگاری با شعار « خون به خون شستن محال آمد محال » سلسله جنبان مخالفت با قتل های محفلی بود خود با خشونت آمیز ترین روش ،
می خواهد " خون رابا خون " بشوید.

شاید گنجی مالک جسم خود باشد و حتی حق فدا  کردنش را بخاطر اهدافش داشته باشد . اما ، آنچه در این لحظات  برای ما اهمیت می یابد شاید پرسش از این حق نباشد.

پرسشی که مرا فراگرفته است اینست که : کدامین زمینه اجتماعی یا روانی باعث می گردد که نظریه پرداز محو خشونت خود در آخرین گام در خشونت بغلطد. آیا این نشانی از باریک بودن مرز میان " نفی خشونت " و غلطیدن در "خشونت " نیست ؟ درآنصورت آیا ما بطور ناخودآگاه ممکن است در حالی که شعار دموکراسی و حقوق بشر  سر می دهیم  در واقع ، در حال تیز کردن شمشیر خشونت باشیم؟

بازتاب:

۱- معاون دادستان تهران ترور شد : حسن احمدی مقدس، معاون دادستان تهران و قاضی پيشين دادگاه انقلاب که اکبر گنجی، روزنامه نگار ايرانی را به پانزده سال حبس و تبعيد محکوم کرده بود، بعدازظهر روز سه شنبه به ضرب گلوله يک مهاجم ناشناس در پايتخت ايران کشته شد.

۲- نقد وبلاگ جمعي فانوس بر مطلب گنجي قرباني يا محرك خشونت ؟

۳-نقد مسعود رهبري بر مطلب گنجي قرباني يا محرك خشونت ؟

تقدیم به مادر

و

همسرم ، تنها دوست لحظات تنهایی من

وقتی واژگانم به انتها می رسد احساس می کنم سکوت مرگباری بر روابطم آغوش می گشاید  که می تواند پایان عشق نهفته در وجودم باشد اما ، جنب و جوش لحظات مرگ را به تاخیر می اندازد و فرصت زندگی را به من اعطا می کند .

لحظاتی که بی هیچ بیان کلامی ، سرشار از محبت و دوستی است. این لحظات بیش از آنکه در آسودگی زندگی مان جایگیر باشد در بحران ها و فشار مشکلات خود را نمایش می دهد و حضور خود را اعلام می کند.

ترس های زندگی ، در تیرگی خود ، فرصت دوباره زیستن را به ما اعطا می کند. و تجربه باهم بودن و فداکاری ، عشق ما را نسبت به یکدیگر در تمام وجود  مشترکمان حک می کند و در دوران خزان همچون خاطره ای شکل دهنده به روابط ما می گردد.

ما معمولا" از سهیم کردن دیگران در مشکلات خود  ابا  داریم در حالیکه ، بهترین فرصت برای پیوند بیشتر با دیگران را از خود و دوستان دریغ می کنیم  .

سخن گفتن و آشکار سازی آنچه ، قلب و ذهن مان را آشفته می کند پیوند دیگران را با ما عمیق تر می کند و فرصت رنج کشیدن به خاطر دیگران را به ما می دهد . 

وقتی به سپید مویان نظر می کنم که عمری را  با مشقت در کنار یکدیگر گذران عمر کرده اند و در بسیاری از این لحظات ، مشکلات زندگی یک لحظه آنها را رها نکرده است اما، جزء محبت و آسایش عمیق ِ در کنار هم بودن ، نشانه دیگری در آنها نمی یابم.

کور سوی باقی مانده در نگاهشان بیش از آنکه چروکیدگی صورت همدم شان را تحقیر کند نمایش دهنده محبتی است که سالیان بسیار در پرده آن ثبت شده است.

لحظات شیرین زندگی اندک و توان ما برای بهره بردن از آن بسیار کمتر است اما ، زندگی انباشته از آشفتگی ها و سیاهی هاست . نظر افکندن به این لحظات همچون فرصت عشق ورزی و ابراز محبت ، چاره ساز دردها و آرام کننده زندگی در تنش های فزآینده آن است.

ما معمولا" در دعاهای شبانه و نجواهای قلبی خود آرزوی روزهای خوش را برای دیگران داریم اما من ، تمنای کسی را دارم که یاوری برای زندگی باشد.

امید به داشتن روزهای خوش و فرصت های طلایی در بیشتر زمان ها  با خیال و آرزو  هم آغوش می گردد اما ، یافتن دوستی برای غصه خوردن و محبت ورزیدن برای شما ، آرزویی نزدیک است .

**********

عشق معمولا" پر هیاهو  و پرطمطراق است و وجود خود را برهر بیننده ای عیان می کند اما  محبت نمایش عمری  زیستن در کنار هم ، بدون سخن گفتن ؛ زیستن بدون تمنا کردن ؛ فداکردن خود بی هیچ منتی  و پاسخی عاشقانه به تمنای دیگران پیش از ابراز پرهیاهوی آن است.

جامعه روشنفکری ایران بر مفهوم " آموزش " بسیار تاکید می کند اما با تربیت میانه ای ندارد. ما برای تربیت شدن نیازمند مشارکت در کنش های جمعی و حضور عملی در فعالیت های مدنی می باشیم. تنها این مشارکت است که باعث می شود بسیاری از صفات و ناهنجاری های رفتاری که مانعی برای رفتار دموکراتیک می باشند از کنش عملی انسان ها رخت بربندد.